Η Κίνηση για την Προστασία και Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, με την ανακοίνωση της διάλυσης της σύμβασης του έργου με τίτλο: «Διευθέτηση του ρέματος Ερασίνου Ανατολικής Αττικής» με απόφαση του υπουργού υποδομών και μεταφορών, προχώρησε στην παρακάτω ανακοίνωση όπου διαφαίνεται η ανάγκη πρόκρισης λύσεων αντιπλημμυρικής προστασίας που να βασίζονται στη Φύση και να συνεργάζονται μαζί της. Δηλαδή λύσεων και μεθοδολογίας ακριβώς αντίθετων από αυτές που εφαρμόζονται στα έργα του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, γεγονός που καθιστά αδήριτη την ανάγκη ανασχεδιασμού του συγκεκριμένου έργου, αντίστοιχα με λύσεις βασισμένες στη Φύση. Τόσο για την αποτελεσματικότερη λειτουργία του έργου όσο και για την προστασία της Φύσης και της υγείας της πόλης και των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής. 

Ακολουθεί η δημοσίευση της ΚΠΑΜΡΡ

Ανάγκη για Λύσεις βασισμένες στη Φύση για την Αντιπλημμυρική προστασία & για ανασχεδιασμό του έργου διευθέτησης Μ. Ρέματος Ραφήνας.

Με την υπ’ αρ. πρωτ. 1683/8.1.2026 απόφαση του Υπουργού Υποδομών και Μεταφορών, που αναρτήθηκε στη ΔΙΑΥΓΕΙΑ στις 12.1.2026, διαλύθηκε η σύμβαση του έργου με τίτλο: «Διευθέτηση του ρέματος Ερασίνου Ανατολικής Αττικής». Στο προοίμιο της απόφασης γίνεται ρητή αναφορά, μεταξύ άλλων:

- στο από 8.5.2023 πόρισμα του Μηχανισμού Καταγγελιών της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΜΚ-ΕΤΕπ), που εκδόθηκε κατόπιν καταγγελιών πολιτών και περιβαλλοντικών οργανώσεων. Ο ΜΚ-ΕΤΕπ είχε διαγνώσει, μεταξύ άλλων παραβίαση της Οδηγίας Πλαίσιο για τα Ύδατα (μη χορήγηση της εξαίρεσης του άρ. 4 παρ.7 για νέες υδρομορφολογικές αλλοιώσεις) και της Οδηγίας για τους Οικοτόπους (άρ. 6 παρ.3) λόγω μη κατάρτισης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης. Κατά την άποψη του ΕΤΕπ-ΜΚ, η επαγγελλόμενη αντιπλημμυρική προστασία, που θα παρείχε το έργο, δεν εκφράζει την επιστημονική θεωρία ότι οι υγρότοποι είναι τα καλύτερα περιβάλλοντα για την ισορροπία των υδατικών συστημάτων: τα οικοσυστήματα των χερσαίων υγροτόπων απορροφούν τα πλεονάζοντα ύδατα και βοηθούν στην πρόληψη των πλημμυρών και της ξηρασίας. Αυτή είναι και η θέση της Τράπεζας για τα αντιπλημμυρικά έργα στην Ελλάδα.

- στις 241/29.10.2025 και 242/29.10.2025 ομόφωνες αποφάσεις του Περιφερειακού Συμβουλίου της Περιφέρειας Αττικής, με τις οποίες διατυπώθηκε αρνητική γνώμη επί των τροποποιητικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Στο προοίμιο των εισηγήσεών τους γίνεται αναφορά στην από Νοεμβρίου 2024 κοινή ανακοίνωση με τίτλο «Το Βολικό Αφήγημα για το Αττικόψαρο και τα Αντιπλημμυρικά Έργα στον Ερασίνο και την Αττική: Αντί για Συμμόρφωση, και πάλι Συγκάλυψη», που υπογράφουν 11 περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Με βάση το διεθνές και ενωσιακό κεκτημένο, οι Λύσεις βασισμένες στη Φύση αποτελούν τα καλύτερα και τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, επειδή αντιμετωπίζουν ολιστικά τους κινδύνους της πλημμύρας, της ξηρασίας και της λειψυδρίας, ενώ παράλληλα διασφαλίζουν την βιοποικιλότητα, τα εσωτερικά και θαλάσσια ύδατα και το περιβάλλον. Αυτά πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον κατά τον σχεδιασμό από το Κράτος νέων έργων αλλά και κατά την υλοποίηση έργων που έχουν ήδη ξεκινήσει, με ανασχεδιασμό τους εφόσον χρειάζεται. Σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, η υποχρέωση αυτή απορρέει από το διεθνές δίκαιο & την αρχή της δέουσας επιμέλειας. Στον αντίποδα τα «γκρίζα» κατασκευαστικά έργα διευθέτησης αποτελούν «δυσπροσαρμογή» στην κλιματική αλλαγή, που θεμελιώνει διεθνή ευθύνη του Κράτους. 

Παρότι η 1η Αναθεώρηση των Σχεδίων Κινδύνων Πλημμύρας (ΣΔΚΠ) Αττικής (2025) προβλέπει την προτεραιοποίηση των Φυσικών Μέτρων Συγκράτησης Ύδατος (ΦΜΣΥ) έναντι των «γκρίζων» κατασκευαστικών έργων διευθέτησης, μετά τη διαβούλευση εξαιρέθηκαν για πρώτη φορά από την υποχρέωση αυτή τα έργα με εγκεκριμένη χρηματοδότηση (!) Οι οικονομικοί λόγοι όμως δεν μπορεί να είναι πρόταγμα έναντι της ασφάλειας της ανθρώπινης ζωής και της προστασίας του περιβάλλοντος και του κλίματος. 

Ειδικά στην καταταλαιπωρημένη από τις πυρκαγιές Αττική, που βρίσκεται στο hot spot της κλιματικής αλλαγής, αποτελεί περιβαλλοντικό και κλιματικό έγκλημα η καναλοποίηση των δύο τελευταίων ελεύθερων ποταμών (Ραφήνας και Ερασίνου), την ίδια στιγμή που στο πλαίσιο της κήρυξής της σε έκτακτη κατάσταση λειψυδρίας σχεδιάζεται για την υδροδότησή της η (μερική) εκτροπή δύο ποταμών της Ευρυτανίας (με κόστος μισό δισ. και συνοπτικές διαδικασίες). 

Ζητάμε τον ανασχεδιασμό του έργου διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας με αξιοποίηση των Λύσεων βασισμένων στη Φύση!

Στηρίξτε την καμπάνια https://megalorema.gr/!

ΚΙΝΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ & ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΡΕΜΑΤΟΣ ΡΑΦΗΝΑΣ

Την ώρα που οι αντιδήμαρχοι Αθήνας μιλούν για εγκληματικά λάθη του παρελθόντος που οδήγησαν στο θάψιμο ποταμιών και υπερασπίζονται τον αγώνα που δίνουν οι κάτοικοι της Ραφήνας για να γλιτώσει από τον εγκιβωτισμό και την καταστροφή το Μεγάλο Ρέμα , το τελευταίο ανοιχτό ποτάμι της Αττικής με συνεχή ροή νερού όλο το χρόνο, η νέα δήμαρχος Ραφήνας, Δήμητρα Τσεβά, αθετώντας τις προεκλογικές της δεσμεύσεις, σφυρίζει αδιάφορα, δηλώνει αναρμόδια και νίπτει τας χείρας της

Από ανάρτηση του αντιδημάρχου Κλιματικής διακυβέρνησης και κοινωνικής οικονομίας του Δήμου Αθηναίων, Νίκου Χρυσόγελου, διαβάζουμε:

Το νερό παίζει σημαντικό ρόλο για τη ζωή, την οικονομία, τον πολιτισμό. Σε όλες τις θρησκείες αντιμετωπίζεται ως ιερό. Στην αρχαιότητα το "προστάτευαν" θεότητες. Σήμερα η νομοθεσία. Και όμως το ρυπαίνουμε και το σπαταλάμε. Υγρότοποι και ιδιαίτερα τα #ρέματα, αν και είναι πολύτιμα, αντιμετωπίζονται με έχθρα.

Σήμερα που ευλογούνται παντού τα νερά, πρέπει να ξανασκεφτούμε την ουσιαστική και όχι την τυπολατρική σχέση μας με το νερό. Πάμε σε τελετές ευλογίας του νερού αλλά στην πράξη αδιαφορούμε για τη μοναδική αυτή ιερή πηγή ζωής.

Μια καλή πράξη που μπορούμε να κάνουμε είναι να υποστηρίξουμε την Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας. Η ασέβεια απέναντι στο/α ρέμα/τα είναι μεγάλη. Με νύχια και με δόντια προσπαθούν να αποτρέψουν οι πολίτες και τα παιδιά την καταστροφή του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας που ξεκινάει με το κόψιμο σήμερα, αύριο, μεθαύριο 2000 δέντρων και το τσιμέντωμα του ρέματος στο όνομα της ... αντιπλημμυρικής προστασίας.

Αντί να μάθουμε από τη φύση και να σεβαστούμε τους δρόμους του νερού πάμε εναντίον της λογικής με καταστροφικά για την κοινωνία μας αποτελέσματα.

Εκεί στη Ραφήνα και σε πολλές άλλες περιοχές ευλογούν σήμερα τα νερά και μετά δείχνουν την ασέβειά τους με κάθε τρόπο. Η νέα δημοτική αρχή προεκλογικά υποσχέθηκε να σταματήσει τα καταστροφικά έργα, αλλά τώρα έκανε στροφή 180°. Όταν θα έρθει η καταστροφή δεν θα υπάρχει κανένας που θα αναλάβει την ευθύνη

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο ο νέος αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος και Πρασίνου του δήμου Αθηναίων, Γιώργος Αποστολόπουλος, ο οποίος σε συνέντευξή του στα Νέα δηλώνει:

Αρκετά! Μόνο με αυτή την λέξη μπορούν να αποτραπούν περισσότερα περιβαλλοντικά εγκλήματα κατά των ποταμών της Αττικής. Αντιπλημμυρικές παρεμβάσεις πρέπει να γίνονται με φιλικές μεθόδους προς το περιβάλλον όπως συμβαίνει στο εξωτερικό και όχι με την ″ευκολία″ του τσιμέντου.

Σε πρώτη φάση πρέπει να αλλάξει εντελώς ο καταστροφικός σχεδιασμός στο Μέγα ρέμα της Ραφήνας, στον Ερασίνο και στην Πικροδάφνη.

Σε δεύτερη φάση να ξεκινήσουμε την επιστροφή των σκεπασμένων και μπαζωμένων ρεμάτων στην επιφάνεια, όπως γίνεται όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά παντού στον κόσμο. Στη Σεούλ κατεδάφισαν αυτοκινητόδρομο πέντε χιλιομέτρων για να επαναφέρουν τον ″Κορεάτικο Κηφισό″ στην επιφάνεια. Εμείς έχουμε κάνει το τσιμέντο ″θρησκεία″

Η κατάσταση δείχνει παρανοϊκή. Στο ίδιο κράτος, ο νέος δήμαρχος Αθήνας αποφασίζει την αποκάλυψη των μεγάλων ποταμιών Αττικής, ενώ στη Ραφήνα, με τις ευλογίες του απερχόμενου και την αδιαφορία της νέας δημάρχου, έχει δρομολογηθεί το τσιμέντωμα και ο εγκιβωτισμός του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας. 

Νέο άρθρο της Εφημερίδας των Συντακτών σχετικά με την καταστροφή που συντελείται στο Μεγάλο Ρέμα της Ραφήνας με πρόσχημα την «αντιπλημμυρική» προστασία και πραγματική αιτία τη διευκόλυνση της κατασκευής των συγκοινωνιακών υποδομών της Αττικής Οδού και του Προαστιακού Σιδηροδρόμου, υποδομές που με τη σειρά τους υλοποιούνται για την εξυπηρέτηση του επικείμενου γιγαντώματος του λιμανιού που προορίζεται να γίνει ο νέος Πειραιάς - και όχι φυσικά για τις ανάγκες των πολιτών της πόλης

Στο χείλος του... αφανισμού βρίσκονται και οι τελευταίοι υγρότοποι της Αττικής με τις παρεμβάσεις στο Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας από το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και την ΙΝΤΡΑΚΑΤ. ● Κάτοικοι και συλλογικότητες της περιοχής καλούν σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας το Σάββατο, καθώς εκκρεμεί και η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων ενάντια στο έργο.

Σε συγκέντρωση-διαμαρτυρία το Σάββατο 2/12, ώρα 13.30, στην κεντρική πλατεία της Ραφήνας, απαιτώντας να σταματήσει η καταστροφή του Μεγάλου Ρέματος και των τελευταίων υγροτόπων της Αττικής, καλεί συλλόγους, σωματεία, περιβαλλοντικές οργανώσεις και κινήματα υπεράσπισης του περιβάλλοντος η Κίνηση για την Προστασία και Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας.

Την Τετάρτη 29/11 ξεκίνησε το έργο διευθέτησης και ο καθαρισμός του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας με φορέα υλοποίησης το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και ανάδοχο την ΙΝΤΡΑΚΑΤ. Κι αυτό συνέβη ενώ εκκρεμεί η εκδίκαση της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών, που έχει οριστεί για τις 20/12/2023, των πέντε νέων ανθρώπων για το περιβάλλον, το κλίμα, την πολιτιστική κληρονομιά και το τοπίο, που στηρίχθηκε από 8 περιβαλλοντικές οργανώσεις και 3 οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων («Μπουλντόζες καταστρέφουν το Μεγάλο Ρέμα στη Ραφήνα», «Εφ.Συν.», 13/11/2023). Αλλη εκκρεμότητα, από το 2019, η προσφυγή στο ΣτΕ συλλόγων και πολιτών κατά του Προεδρικού Διατάγματος οριοθέτησης του ποταμού, που παραβιάζει τις ευρωπαϊκές οδηγίες για τα νερά, για τις πλημμύρες και για τη βιοποικιλότητα και έχει οριστεί για τις 20/3/2024.

Επιπλέον τα γεγονότα δείχνουν ότι αγνοήθηκαν ή υποτιμήθηκαν:

• Η ανοιχτή επιστολή που στάλθηκε την Τρίτη 28/11 από την Κίνηση προς τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών και την ΙΝΤΡΑΚΑΤ, επισημαίνοντας τις ευθύνες τους σε σχέση με το ότι «ο καθαρισμός έτσι όπως πρόκειται να υλοποιηθεί, με πλήρη αποψίλωση των πρανών και κοπή δέντρων σε μήκος 17 χιλιομέτρων, δημιουργεί κίνδυνο κατάρρευσης των πρανών με αποτέλεσμα τις τοπικές πλημμύρες, ιδίως στις καμπυλώσεις του ποταμού, και την παράσυρση λάσπης και φερτών υλικών στην εκβολή και στο λιμάνι της Ραφήνας», όπως καταγγέλλει και το συνδικαλιστικό όργανο των μηχανικών του Δημοσίου ΕΜΔΥΔΑΣ, επισημαίνοντας την επιτακτική ανάγκη το έργο διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος να επανασχεδιαστεί.

• Οι περίπου 68.000 υπογραφές Ευρωπαίων πολιτών που ζητούν τη ματαίωση του έργου και τον επανασχεδιασμό του με λύσεις βασισμένες στη φύση, που κοινοποιήθηκαν στον πρωθυπουργό, τους βουλευτές, τους ευρωβουλευτές και τις δανείστριες του έργου τράπεζες.

• Την από 17/11/2023 επίσημη θέση της χρηματοδότριας του έργου Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων που, στον απόηχο των πλημμυρών στη Θεσσαλία, αναγνωρίζει ότι εκεί, τα μεγάλης κλίμακας κατασκευαστικά έργα για τη διευθέτηση κοιτών ποταμών από σκυρόδεμα απέτυχαν κραυγαλέα για την προστασία από τα ολοένα και συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα λόγω της κλιματικής αλλαγής, ότι αν είχαν υιοθετηθεί λύσεις βασισμένες στη φύση, η ζημιά στη Θεσσαλία θα ήταν πολύ μικρότερη και ότι είναι πολύ σημαντικό να μάθουμε από τα λάθη του παρελθόντος.

Κατά τα λοιπά, την Τρίτη (28/11) πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ της Κίνησης και του υφυπουργού Υποδομών Ν. Ταχιάου, έπειτα από πρωτοβουλία του υφυπουργού, ο οποίος τους δήλωσε ότι το έργο διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος θα ξεκινήσει αμέσως, ακόμη και με χρήση αστυνομικής βίας αν χρειαστεί. Και μπορεί να δεσμεύτηκε ότι ο καθαρισμός θα γίνει τμηματικά και παράλληλα με το έργο διευθέτησης, ξεκινώντας από την εκβολή και, αν χρειαστεί, επέμβαση και σε κάποια ακόμη σημεία, ο καθαρισμός θα ακολουθήσει τις προδιαγραφές της Περιφέρειας που δεν επιτρέπει την κοπή υγιών δέντρων, την εκρίζωση θάμνων κ.λπ., αλλά η σχετική εντολή που απεστάλη στις 29/11 στην ΙΝΤΡΑΚΑΤ από την αρμόδια υπηρεσία δεν υλοποιεί τη δέσμευση αυτή.

Την ίδια στιγμή, στο πλαίσιο κατασκευής δικτύων αποχέτευσης στους Δήμους Ραφήνας-Πικερμίου και Σπάτων-Αρτέμιδος, με φορέα υλοποίησης την ΕΥΔΑΠ και ανάδοχο την ΑΚΤΩΡ, για την κατασκευή αντλιοστασίων, καταπατώνται ήδη δύο σημαντικοί για την Αττική υγρότοποι, το παράκτιο έλος στην παραλία Μαρίκες και η εκβολή του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, ενώ η μελέτη προβλέπει και την καταπάτηση του πολύ σημαντικού παράκτιου υγρότοπου της Αρτέμιδας. Παρόλο που και οι τρεις αυτοί υγρότοποι, όπως και το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας, είναι ενταγμένοι στο Μητρώο Προστατευόμενων Περιοχών του Σχεδίου Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) Αττικής

Οι φωνές των ανθρώπων της Ραφήνας που αγωνίζονται ενάντια στην τσιμεντοποίηση και εγκλωβισμό του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας - του μοναδικού στην Αττική ελεύθερου ποταμού συνεχούς ροής όλο το χρόνο – φτάνουν όλο και πιο μακριά και τα ευαίσθητα αυτιά γίνονται όλο και περισσότερα. Αυτό που μένει – και είναι προφανώς το δυσκολότερο – είναι να καμφθεί η αγκύλωση των – πολλές φορές άσχετων με το αντικείμενο που αναλαμβάνουν πολιτικών – καθώς και το σπάσιμο των δεσμών μεταξύ πολιτικών ηγεσιών και εργολαβικών συμφερόντων. Δείτε το αφιέρωμα της ΕΡΤ στο Μεγάλο Ρέμα της Ραφήνας και παρακολουθείστε το πολύ όμορφο και κατατοπιστικό βίντεο, που είναι μια παραγωγή της Κίνησης για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας

Τη ματαίωση του έργου διευθέτησης του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, την ανάκληση της χρηματοδότησής του από ενωσιακούς και εθνικούς πόρους και τον συνολικό επανασχεδιασμό του έργου με Λύσεις βασισμένες στη Φύση, σε πλήρη συμμόρφωση με τις διεθνείς συμβάσεις και το δίκαιο και τις στρατηγικές της Ε.Ε. για το περιβάλλον, ζητάει η Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας. Η σχετική έκκληση έχει ήδη συλλέξει περισσότερες από 67.000 υπογραφές και έχει τη στήριξη πολλών περιβαλλοντικών και άλλων οργανώσεων και κινημάτων. Οι πρώτες 65.000 υπογραφές κοινοποιήθηκαν ήδη στα μέλη του Ευρωπαϊκού και του Ελληνικού Κοινοβουλίου, την Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τον πρωθυπουργό, τους αρμόδιους υπουργούς και τις δύο δανείστριες Τράπεζες Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης (μαζί με σχετική καταγγελία για την άρση της χρηματοδότησης), ενώ το επόμενο διάστημα εξετάζονται από την πλευρά της Κίνησης προσφυγές σε ευρωπαϊκούς θεσμούς και όργανα.

«Με πρόσχημα τον καθαρισμό του ρέματος, το Υπουργείο Yποδομών ετοιμάζεται να μπει στο ποτάμι και να ξεκινήσει το έργο διευθέτησης, κόβωντας πάνω από 2.000 δέντρα. Η παρεμβαση θα προκαλέσει μη αναστρέψιμη περιβαλλοντική καταστροφή και θα αυξήσει τον κίνδυνο πλημμύρας ενόψει των μεγάλων βροχοπτώσεων του χειμώνα που έρχεται», λέει στο ertnews.gr η Εμμανουέλα Τερζοπούλου, από την Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας.

Πέρα από τις οργανώσεις που υποστηρίζουν την έκκληση του κινήματος, ΜΚΟ ανθρωπίνων δικαιωμάτων (μεταξύ των οποίων το Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, με συμβουλευτικό status στον ΟΗΕ, την UNESCO και το Συμβούλιο της Ευρώπης, το Κέντρο Διεθνούς & Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου και η Ελληνική Ένωση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου) και περιβαλλοντικές οργανώσεις (WWF Hellas, Greenpeace Ελλάδα, Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης, Ελληνική Εταιρία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, Σύλλογος Προστασίας και Περίθαλψης Άγριας Ζωής – Αnima, Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Σύλλογος Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων-Ροή, ΟΖΟΝ) στηρίζουν τις εκάστοτε δικαστικές ενέργεις, όπως η πρόσφατη προσφυγή 5 νεών ηλικίας 17-23 ετών από την Ραφήνα στο Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών, με αίτημα προσωρινή δικαστική προστασία για τη σωτηρία του ρέματος.

Το Μεγάλο Ρέμα της Ραφήνας

Το Μεγάλο Ρέμα της Ραφήνας είναι ένα ποτάμι (ρέμα συνεχούς ροής) με μήκος πάνω από 20 χλμ., ένα από τα ελάχιστα φυσικά ποτάμια που έχουν απομείνει πλέον στην Αττική. Αποτελεί ένα σημαντικό οικοσύστημα, με υγροτόπους και πλημμυρικά πεδία, που προστατεύεται από διεθνείς συμβάσεις και την ενωσιακή και εθνική νομοθεσία. Έχουν καταγραφεί πάνω από 150 είδη πουλιών, πολλά από αυτά απειλούμενα, ψάρια, ορισμένα από τα οποία κινδυνεύουν με εξαφάνιση, όπως το ευρωπαϊκό χέλι, και πλούσια βλάστηση που, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνει πάνω από 2.000 παρόχθια μεγάλα δέντρα, κυρίως υδρόφιλα (πλατάνια, ιτιές, λεύκες κλπ.).

Το εξαιρετικό φυσικό του περιβάλλον συμβάλλει στο μικροκλίμα, στην προστασία από την ατμοσφαιρική και θαλάσσια ρύπανση, στην ποιότητα των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων κ.α. Παράλληλα αποτελεί ένα υψηλής αισθητικής αξίας φυσικό τοπίο και σημαντικό τοπίο ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς. Λόγω του ότι η κοίτη του έχει παραμείνει φυσική σχεδόν στο σύνολό της και οι πλημμυρικές του ζώνες στην πεδιάδα των Μεσογείων έχουν παραμείνει άχτιστες, το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας έχει σώσει μέχρι σήμερα τη Ραφήνα από καταστροφικές πλημμύρες.

Το έργο διευθέτησης

Σήμερα, όπως προειδοποιεί η Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας απειλείται με ολοκληρωτική καταστροφή από το Έργο Διευθέτησης της κοίτης του με φορέα το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών και προϋπολογισμό 104 εκατομμύρια ευρώ. Αν αυτό υλοποιηθεί, το ποτάμι θα μετατραπεί στον “Κηφισό” της Ανατολικής Αττικής, έναν τεχνητό οχετό ομβρίων. Η φυσική κοίτη και οι όχθες του ποταμού θα αποψιλωθούν πλήρως σε μήκος περίπου 17 χλμ. και θα διευθετηθούν με τσιμέντο και λιθοπλήρωτα συρματοκιβώτια («γκρίζες υποδομές»), καταστρέφοντας το οικοσύστημα με μη αναστρέψιμες συνέπειες στη βιοποικιλότητα, το κλίμα και τα νερά.

Όπως εξηγεί η Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας, ενώ η διευθέτηση του ποταμού παρουσιάζεται ως αντιπλημμυρικό έργο για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, στην πραγματικότητα εφαρμόζει απαρχαιωμένες μεθόδους που αυξάνουν τον πλημμυρικό κίνδυνο. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030   και η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή, ακολουθώντας τις σύγχρονες επιστημονικές αντιλήψεις, επιτάσσουν Λύσεις που βασίζονται στη Φύση (Nature-based Solutions – NbS) και στο πλαίσιο της αντιπλημμυρικής προστασίας.

Στην πραγματικότητα, η Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας υποστηρίζει πως το έργο διευθέτησης πρόκειται να εξυπηρετήσει τα μεγάλα έργα υποδομής στην Ανατολική Αττική (επέκταση λιμανιού Ραφήνας, Αττικής Οδού, Προαστιακού κλπ.) αλλά παρουσιάζεται ως αντιπλημμυρικό προκειμένου να χρηματοδοτηθεί από το ΕΣΠΑ, την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και την Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης. Είναι ενδεικτικό ότι στο αδελφό έργο του ρέματος Ερασίνου-Βραυρώνας, που εντάσσεται στο ίδιο χρηματοδοτικό πακέτο αντιπλημμυρικής προστασίας και εφαρμόζει αντίστοιχες γκρίζες υποδομές, ο Μηχανισμός Παραπόνων της ΕΤΕπ διαπίστωσε την ευθεία αντίθεση στα επιστημονικά δεδομένα και το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο. Για το λόγο αυτό ζητήθηκε να μην χρησιμοποιηθούν από τις Ελληνικές Αρχές κονδύλια της ΕΤΕπ έως ότου το έργο επανασχεδιαστεί σε πλήρη συμμόρφωση με το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί, όπως επισημαίνει η Κίνηση, ότι η καταστροφή του Μεγάλου Ρέματος σχεδιάζεται ενώ σήμερα στην Ευρώπη δαπανώνται εκατομμύρια ευρώ για την επαναφορά των ποταμών στη φυσική τους κοίτη (daylighting & renaturalisation). Έχει μάλιστα τεθεί ως στόχος στην Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 η επαναφορά της φυσικής ροής σε 25.000 χιλιόμετρα των ποταμών της Ευρώπης.

Η Κίνηση για την Προστασία & Ανάδειξη του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας υπογραμμίζει πως η ματαίωση και ο επανασχεδιασμός του έργου με Λύσεις βασισμένες στη Φύση (NbS) είναι επείγουσα ανάγκη, προκειμένου να σωθεί το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας και να συμμορφωθεί το έργο προς τις διεθνείς συμβάσεις, την ενωσιακή και εθνική νομοθεσία σχετικά με τη βιοποικιλότητα, τα ύδατα και τις πλημμύρες, καθώς και με τις στρατηγικές της Ε.Ε. για την βιοποικιλότητα με ορίζοντα το 2030 και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.